KPSS Mağdurlarının Sitesi

OSMANLI DEVLETİ

 

 

*OSMANLI DEVLETİ

*Osmanlı Devletinde Uygulanamayan Antlaşmalar:

1. Edirne Segedin Antlaşması ( Ayrıca Osmanlı’nın yaptığı ilk antlaşmadır.)
2. Ahmet Paşa Antlaşması (1732 İran)
3. Ayestefanos Antlaşması (1878 Rusya)
4. Sevr Antlaşması (1920)

 

İlk kapitülasyonlar Fatih döneminde Venedik’e verildi.

İlk Osmanlı Kanunu Fatih’in Kanunnamei Ali Osman’dır.

1538 Preveze Deniz Savaşı’yla Akdeniz bir Türk gölü haline geldi.

Ferhat Paşa Anat. İle doğuda en geniş sınırlara ulaşıldı.

1676 Bucaş Ant. ile batıda en geniş sınırlara ulaşıldı.

Zaferle sonuçlanan son savaş Haçova Savaşı’dır.

 

1815 Viyana Kongresi

Napolyon yüzünden bozulan Avrupa siyasi haritasını yerine oturtmak. Bu kongrede Osmanlı Devleti “ Hasta Adam” olarak ilan edilmiştir.

 

 

 

ISLAHAT HAREKETLERİ

 

XVII. Yüzyıl Islahatları

 

İlk kez ıslahat yapmak isteyen Genç Osman’dır.

Başkenti Anadolu’ya taşımak isteyen ilk ve tek padişah Genç Osman’dır.

Koçi Bey, risalesini IV. Murat’a sunmuştur.

Osmanlı’da şartlı olarak sadarete gelen ilk ve tek sadrazam Köprülü Mehmet Paşa’dır.

İlk defa maliye alanında ıslahat yapıp Bütçe hazırlayan Tarhuncu Ahmet Paşa’dır.

 

*Batılı kurumlardan yararlanılmamıştır.

 

XVIII: Yüzyıl Islahatları

 

*Batının teknik ve askeri üstünlüğü kabul edilmiştir.

*Islahatlar kişisellikten çıkıp kurumsallaşmaya başlamıştır.

*Genellikle askeri alanda ıslahatlar yapılmıştır. ( Lale Devri hariç)

 

Lale Devri:

İlk defa Avrupaya geçici elçiler gönderildi. (28 Mehmt Çelebi, Paris)

Yalova’da kağıt fabrikası, çini ve kumaş fabrikası açıldı.

İlk kez çiçek aşısı yapıldı.

İlk kez itfaiye kuruldu.

Sivil mimari gelişmiş olup Barok tarzında III. Ahmet Çeşmesi yapılmıştır.

İlk kez matbaa kuruldu.

Matbaada basılan ilk kitap Vankulu Lügatı’dır.

*Resim ve Minyatürde Lale Devrinde LEVNİ ün kazanmıştır.

 

I. Mahmut:

Humbaracı Ahmet Paşa tarafından Humbaracı ve Topçu ocağı düzenlendi.

Mühendis yetiştirmek için Kara Mühendishanesi (Hendesehane) kuruldu.

Kapitülasyonlar daimi hale getirildi.

 

III. Mustafa:

Baron Dö Tot Sürat Topçuları Ocağı’nı kurdu.

Deniz subayı yetiştirmek için Mühendishanei Bahri Hümayun kuruldu.

 

 

I. Abdülhamit:

Ulufe alım satımını yasakladı.

Sürat Tpçularını yeniden düzenledi.

 

III. Selim:

Londra, Paris, Berlin ve Viyana’da daimi elçilikler ilk defa açıldı.

Subay yetiştirmek için Kara Harp Okulu (Mükendishanei Berri Hümayun) kuruldu.

İlk defa devlet matbaası kuruldu.

 

II. Mahmut:

Senedi İttifak ile demokrasiye ilk adım atılmış oldu.

Köy ve mahallelere Muhtar atandı.

İlk nüfus sayımı yapıldı.

İlk posta örgütü kuruldu.

İlk resmi gazete Takvimi Vekayi yayınlandı.

İlköğretim zorunlu hale getirildi.

İlk defa Avrupaya öğrenci gönderildi.

Devlet memuru yetiştirmek için Mektebi Maarifi Adliye açıldı.

Müsadere kaldırıldı. ( Tanzimat Fermanıyla bir defa daha kaldırılacaktır. )

Divan kaldırıldı.

 

Tanzimat Fermanı (1839)

* Padişah: Abdülmecit - Mustafa Reşit Paşa

* Anayasal düzene geçişte ilk adımdır.

Osmanlıcılık fikri etkisiyle ilan edildi.

Mülümanlarla gayrımüslimler EŞİT hale geldi.

İlk defa padişahın yetkileri sınırlandırılmıştır.

İlk defa padişah, kanun gücünü kendi gücünden üstün olduğunu kabul etmiştir.

Avrupa hukuk kurallarına göre işleyen mahkemeler açıldı. (Hukukta ikilik doğdu.)

Eğitimde ikilik yaşanmaya başladı.

İlk azınlık okulları açıldı.

İlk kağıt para basıldı.

Müsadere kaldırıldı.

Askerlik vatan hizmeti haline gelip tüm teba sorumlu tutuldu.

Vergiler herkesten kazancına göre alınacaktı.

 

Islahat Fermanı (1865)

*Padişah : Abdülmecit

*Amaç: Gayrımülimlerin Osmanlıya karşı ayaklanmasını önlemek ve Avrupalıların iç işlerimize karışmasını önlemekti.

Azınlıklar da memur olabilecekti.

Hristiyanlar para vererek askerlikten muaf sayılabileceklerdi.

Hristiyanlar vilayet meclislerine üye olabilecekleri.

Azınlıklardan Cizye ve Haraç alınmayacaktı.

Azınlıklar ŞİRKET ve BANKA kurabileceklerdi.

Hristiyanların şahitliği kabul edilecekti.

İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİNDE SANAT ESERLERİ

 

Ayşe Bibi Türbesi : Karahanlılar

* Kervansaray ilk defa Karahanlılar zamanında inşa edilmiştir..

Leşkeri Bazar Camii: Gazneliler

Leşkeri Bazar Sarayı: Gazneliler

* İlk medrese Nişabur’da Tuğrul Bey tarafından yaptırılmıştır.

 

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ ESERLERİ

Konya Sultan Hanı:

Hekimhan:

Konya Karatay Medresesi: “

İnce Minareli Medrese: “

Hunat Hatun Medresesi: “

Mama Hatun Kümbeti: “

 

 

BEYLİKLER DÖNEMİ ESERLERİ

Erzurum Ulu Cami: Saltuklular

Divriği Ulu Cami: Mengücekler

Mardin Ulu Cami: Artuklular

Karaman Hatuniye Medresesi

Tokat Yağıbasan Medresesi

Erzurum Yakutiye Medresesi

 

İSLAMİYETTEN SONRA TÜRKLER

 

İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİ

 

İslamiyeti ilk kabul eden boylar Karluk, Yağma ve Çiğil boylarıdır.

Tulunoğulları à Mısır

İhşitler (Akşitler) à Mısır

 

Karahanlılar (846-1212):

Karluk, Yağma veÇiğil boyları tarafından kurulmuş bir devlettir.

İlk hükümdarı Bilge Kül Kadir Han’dır.

İlk Müslüman Türk Devletidir.

 

Gazneliler (963-1187):

Sultan ünvanını ilk kullanan Gazneli Mahmuttur.

Hindistan’da İslamiyetin yayılmasını sağladılar.

 

Büyük Selçuklu Devleti (1040-1243):

Oğuzların Kınık Boyundandırlar.

Kurucusu Tuğrul ve Çağrı Beylerdir.

İranda kurulmuştur.

 

 

TÜRKİYE TARİHİ

 

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ

 

Kurucusu Süleyman Şahtır. 1077

Süleyman Şahın mezarı Suriye’deki Caber Kalesindedir.

İlk toplumsal ayaklanma olan Babailik (Baba İshak) İsyanı çıkmıştır.

Türklerde ilk kapitülasyonları veren Alaaddin Keykubattır. Bu kapitülasyonlar Venedik’e verilmiştir.

 

* 1071 Malazgirt: Anadolu kapıları Türklere açıldı

* 1176 Miryokefalon : Anadolu’nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.

 

İSLAMİYETTEN SONRA TÜRKLERDE KÜLTÜR VE MEDENİYET

 

DEVLET YÖNETİMİ

İslamiyetten önceki Türk devletlerinde ülke hanedanın ortak malı sayılırdı. Bu durum İslamiyetten sonra da devam etmiştir. Buna uymayan iki Türk devleti vardır: Memlükler ve Osmnalılar. Osmanlılarda kardeş katli vardı.

 

Büyük Selçuklularda hükümdar çocuklarına (Melik) tecrübe kazandırmak amacıyla Atabeylik sistemi kurulmuştur.

 

Büyük Selçuklularda devlet işleri büyük divanda görüşülürdü. Diğer divanlar ise;

Niyabeti Saltanat Divanı

Divanı Tuğra: Yazışmaların yapıldığı divan

İstifa Divanı: Mali işler yürütülürdü.

Divanı Arz: Ordu işleri görüşülürdü.

Divanı İşraf: İdari ve Adli işler yürütülürdü.

* Muhtesip: Şehirlerde belediye işlerine bakan görevli.

* Şıhne: Şehirlerde bulunan askeri vali.

* Kadı: Yrgı ilerine bakardı.

 

HUKUK

Kadıleşker: Ordu mensuplarının davalarına bakardı.

Kadul Küdat: Merkezde bulunup bütün kadıları kontrol ederdi.

Emiri Dad: Örfi hukuktan sorumludur.

 

ORDU

1. Hassa Ordusu: Kölelerden oluşan, aylık masrafları sultan tarafından karşılanan ordu.

2. İkta Ordusu: İkta sahiplerinin yetiştirdiği askerler.

3. Bağlı Beyliklerden Gelen Askerler

4. Gönüllüler

 

TOPRAK

1. Has Arazi

2. İkata arazi

3. Mülk Arazi

4. Vakıf Arazi

 

* Ahilik: Selçukluarda esnaf ve sanatkarlar teşkilatının adıdır.

 

YAZI, DİL EDEBİYAT

Karahanlılar Uygur alfabesini kullanmışlardı.

İslami Sözlü Eserler:

1. Kaşgarlı Mahmut: Divanı Lügatit Türk
2. Yusuf Has Hacip: Kutadgu Billig
3. Ahmet Yesevi: Divanı Hikmet
4. Edip Ahmet Yükneki: Atabetül Hakayık
5. Ömer Hayam: Rübailer
6. Saltuk Buğra Han destanı
7. Cengizname

*Mevlana’nın en bütük eseri Mesnevi’dir.

* Divanı Lügatit Türk: Bu eser Türkçe ansiklopedi olup Türk toplumunun gelenek ve göreneklerini, ekonomik hayatı, günlük hayatı anlatmıştır.

* Kutadgu Billig: İlk siyasetnamedir. Declet yönetimi ve devlet teşkilatı hakkında bilgiler verip hükümdara nasihatlerde bulunmuştur.

* Selçuklularda halk arasında, sarayda ve orduda Türkçe konuşulurdu.

İSLAMİYETTEN ÖNCE TÜRKLER

 

DEVLET YÖNETİMİ

Yönetim şekli federatiftir.

 

Oguş à  Urug à  Bod à  Budun à  İl

 

Hükümdarlık kaynağı ilahidir.

Kurutla ve Toy meclisleri vardır.

Kengeş: Yaşlı ve bilge insanlardan meydana gelen ve yaptırım gücü olmayan danışma meclisi.

Kurultayın yaptırım gücü olup savaş, barış ve anlaşmalara karar verirdi.

Hakan, kurultayın Eski Türklerde devlet hanedanın ortak malı sayılırdı.

* Sadece Memlükler ve Osmanlılarda hanedanın ortak malı değildi.

 

ORDU

Türklerde özel ya da paralı asker yoktu. Herkes asker sayılırdı.

 

DİN

 

Yuğ: Cenaze töreni

Kurgan: Mezar

Balbal: Mezar taşları

* Türklerde en kozmopolit ve dini hoşgörüsü yüksek devlet Hazarlardı. Hazarlar Museviydi.

 

SOSYAL HAYAT

 

Türklerde halk, sınıflara ayrılmamıştır.

Kölelik yoktur. Bunun tek sebebi de tarım faaliyetlerinin olmamasıdır.

 

YAZI; DİL VE EDEBİYAT

 

Orhun Kitabeleri Türk yazılı edebiyatının ilk ürünleridir. 8. yy. da dikilmişlerdir.

Göktürk alfabesi 38 harf, Uygur alfabesi 18 harftir.

 

DESTANLAR

 

Sakalar (İskitler): 1. Alp Er Tunga Destanı, 2. Şu Destanı

Hunlar: Oğuz Kağan destanı

Göktürkler: 1. Bozkurt Destanı 2. Ergenekon Destanları

Uygurlar: 1. Türeyiş 2. Uygur destanları

Kırgızlar: Manas Destanı

Sav: Türklerin hayat felsefelerini ve yaşayış tarzlarını anlatan edebi eserlere denir.

Sagu: Ölüler için yakılan ağıt.

 

SANAT

 

Türk sanatı daha çok küçük ve taşınabilir eşyalar üzerine geliştirilmiştir.

Hayvan Üslubu hakimdir.

Türklere ait ilk sanat eserleri Hunlardan kalma Pazırık Kurganıdır.

Uygurlar minyatürü başlatmışlardır.

Kopuz ise dini nitelikli bir çalgıdır.

* Anadoluya ilk girenler Hunlar,

* Anadoluya ikinci girenler ise Sabarlardır.

MEMLEKET YÖNETİMİ

*Bütün eyalet, sancak ve kazalarda adalet işlerini KADI, güvenlik işlerini SUBAŞI yürütürdü.

Naib: Kadının  yardımcısı

Kassam: Kazalarda miras işlerine bakan kişi.

 

BAŞKENTLER

1. Söğüt

2. Bilecik

3. Yenişehir

4. İznik

5. Bursa

6. Edirne

7. İstanbul

 

EYALETLER

1. Merkeze Bağlı Eyaletler

a) Salyaneli

b)  Salyanesiz

2. İmtiyazlı Eyaletler

3. Özel Yönetimli Eyaletler

 

1. MERKEZE BAĞLI EYALETLER

 

A) Salyaneli Eyaletler:

Yöneticileri merkezden atanırdı.

Rumeli Bey. merkezi Manastır, And. Bey. merkezi Kütahya’dır.

Bu eyaletlerin vergileri merkeze gelmez. Hizmet karşılığı olarak Has, Zeamet ve Tımar olarak verilirdi.

Anadolu, Rumeli, Budin, Bosna, Karaman, Sivas, Musul, Bağdat ve Erzurum

B) Salyanesiz Eyaletler:

Vergiler İltizam usulüyle Mültezimler tarafından toplanırdı.

İdarecilerine sayane denilen maaş verilirdi.

Mısır, Habeş, Yemen, Trablusgarb, Tunus ve Cezayir

 

2. İMTİYAZLI EYALETLER

İç işlerinde serbest, dış ilerinde Osmanlı’ya bağlı eyaletlerdir.

Yöneticilerini kendileri seçerlerdi.

Vergilerini yıllık olarak öderlerdi.

Kırım, Eflak, Boğdan, Erdel

 

3. ÖZEL YÖNETİMLİ EYALETLER

Hicaz ve kutsal yerlerdir.

Vergi vermezler, asker göndermezlerdi

 

* İltizam usulü Tanzimat döneminde kaldırıldı.

* Köyleri İmam ve Tmarlı Sipahi yönetirdi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TOPRAK YÖNETİMİ

1. Dirlik

a) Has (Padişah ve ailesi, Divan Üyeleri, Beylerbeyi, Sancakbeyi)

b) Zeamet ( Orta derecedeki memurlara, Kadı)

c) Tımar (Savaşta yararlılık gösteren askerlere)

2. Vakıf Arazi

3. Ocaklık

4. Yurtluk

5. Mukataa

6. Paşmaklık

7. Malikane

 

VERGİLER

1. ŞER’İ VERGİLER

a) Öşür

b) Haraç

c) Cizye (Kafa vergisi)

d) İspenç ( Gayrımüslümlerden ticaret için alınan vergi)

e) Bennak ( Müslümanlardan ticaret için alınan vergi)

2. ÖRFİ VERGİLER

a) Çiftbozan Vergisi

b) Ağnam Vergisi

c) Avarız Vergisi

d) Gümrük, tuzla, maden, orman vergileri

e) Bağlı beyliklerden alınan vergiler

 

* Gümüş paraya Akçe denirdi.

* Osmanlı’nın ilk bankası Bank-ı Dersaadet’tir.

* Duyun-ı Umumiye Lozan’da kaldırıldı.

 

ORDU

* Orhan Bey: Yaya ve Müsellem denilen ilk düzenli birlikleri kurdu.

* Karesioğulları Beyliği Orhan Bey tarafından alındı.

* İlk tersane Yıldırım Bayezit tarafından Gelibolu’da yaptırıldı.

* Fatih döneminde Karadeniz bir Türk gölü haline geldi.

* Kanuni döneminde Akdeniz bir Türk gölü haline geldi.

1. KAPIKULU ASKERLERİ

a) Kapıkulu Piyadeleri

b) Kapıkulu Süvarileri

- Sipahi ve Silahdar: Hükümdarın sağında ve solunda yer alırlardı.

- Sağ ve Sol Ulufeciler: Saltanat sancaklarını korurlardı.

- Sağ ve Sol Garipler: Ordunun ağırlıklarını ve hazineyi korurlardı.

2. EYALET ASKERLERİ (Tımarlı Sipahiler)

* Savaşta Beylerbeyinin komutasında savaşırlardı.

3. YARDIMCI KUVVETLER

a) Akıncılar

b) Azaplar: Gönüllülerden oluşan birlik

c) Yörükler ve Müsellemler

d) Sakalar

e) Deliler

f) Seyisler

 

 

 

 

EĞİTİM

* İlk medrese Orhan Bey tarafından İznik’te açıldı.

* Sahn-ı Seman à Darül Finun à İstanbul Üniversitesi

* Eğitimin ilk basamağı Sıbyan Mektebi ‘dir.

* Sıbyan Mekteplerini II. Mahmut zorunlu hale getirdi.

* Devlet adamları Enderun’da yetişirdi.

* Enderun II. Murat tarafından Edirne’de açıldı.

 

DİL VE EDEBİYAT

* İlk resmi gazete Takvim-i Vekai, II. Mahmut döneminde basıldı.

* Yarı özel gazete Ceride-i Havadis

* İlk özel gazete Tercüman-ı Ahval

* İlk siyasi düşünceli gazete Tasvir-i Efkar

* İlk mizah dergisi Diyojen

 

HUKUK

1. ŞER’İ HUKUK

Din kurallarının geçerli olduğu hukuk

2. ÖRF’İ HUKUK

Padişah fermanları, kanunnameler, Kanunname-i Al’i Osman

 

SOSYAL YAPI

* Osmanlı devleti’nde dikey ve yatay hareketlilik olduğu için sınıf ayrımı yoktur.

* Osmanlı’da halk iki sınıfa ayrılmıştı. Yönetenler ve yönetilenler.

1. YÖNETENLER

A) SEYFİYE

Sadrazam, Vezirler, Beylerbeyi, Sancakbeyi

B) İLMİYE

Kazasker, Şeyhülislam, Kadı, Müderris, İmam, Müezzin

C) KALEMİYE

Defterdar, Nişancı, Reisülküttap, Katip, Defter Emini

2. YÖNETİLENLER

Reaya olarak adlandırılırdı.

 

EKONOMİK HAYAT

* Osmanlıda ekonomi tarım ve hayvancılığa dayalıydı.

LONCA

- Usta- Çırak ilişkisi

- Dayanışma

- Kaliteli mal üretimini sağlama

- Kar oranlarını tespit etmek

- Üyelerine Kredi Vermek

- Muhtaçlara yardım etmek

* Loncalarda her zanaat grubunun başında bir Şeyh, bir Kethüda, bir Yiğitbaşı bulunurdu.